بارها شنیده بودم که ماه صفر که تمام می شود، یعنی شب اول ربیع الاول به رسول الله(صل الله علیه و آله و سلم) برای اتمام این ماه تبریک می گویند و حتی شنیده بودم تهران این کار خیلی رایج تر است و حتی دختر پسرهایی با ظاهر غیر مذهبی، شب اول ربیع می روند جلو در هفت تا مسجد و به پیامبر تبریک می گویند!

نه منبعی برای آن پیدا می کردم نه دلیل عقلی ای؛ از علتش هم که می پرسیدم در نهایت می شنیدم چون این دو ماه بر پیامبر(صل الله علیه و آله و سلم) و ائمه معصومین (علیهم السلام) مصائب سختی رفته است، برای خروج از این ماه به ایشان تبریک می گویند!!

گفتن یک جمله تبریک کار سختی نبود، تازه می شد آن را از دل هم بگذرانم؛ اما زیر بار آن نمی رفتم؛ چون به نظرم واقعاً یجوری بود! تا اینکه در دوره فشرده علوم حدیث، پشت پرده اش نمایان شد:

پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله وسلم) می فرمایند:

من بشّرنی بخروج آذار فله الجنّه.

هرکس مرا به خروج [ماه] آذار بشارت دهد، به بهشت می رود.(1)

آذار یکی از ماههای رومی است که شروع آن از 11اسفند شمسی است و هم زمان با مارس میلادی است؛عده ای هم آذار را معادل ماه صفر قمری می دانند. ظاهراً این حدیث نشان می دهد که آذار ماه خوبی نیست.

این حدیث در مجموعه های روایی اهل سنت مورد خدشه قرار گرفته است و به  نقل از احمد بن حنبل آن را بی اعتبار دانسته اند. اما با مراجعه به مصادر شیعی و یافتن وجه صدور آن به راحتی حدیث را معنا می کنیم و آن را می پذیریم. شیخ صدوق سبب صدور این حدیث را از ابن عباس چنین نقل کرده است:

کان النّبی(صل الله علیه و آله وسلم) ذات یوم فی مسجد قبا وعنده نفر من اصحابه فقال:اول من یدخل علیکم السّاعه، رجل من اهل الجنه؛فلما سمعوا ذلک قام نفر منهم فخرجوا و کل واحد منهم یحب أن یعود لیکون اوّل داخل فیستوجب الجنه، فعلم النّبی(صل الله علیه و آله وسلم)ذلک منهم فقال لمن بقی عنده من اصحابه:انّه سیدخل علیکم جماعه یستبقون، فمن بشّرنی بخروج آذار فله الجنّه. فعاد القوم و دخلوا و معهم أبوذر- رضی الله عنه- فقال لهم:فی ایّ شهر نحن من الشهور الرّومیه؟ فقال ابوذر:قد خرج آذار یا رسول الله؟ فقال(صل الله علیه و آله وسلم):قد علمت ذلک یا اباذر و لکنّی احببت ان یعلم قومی انّک رجل من اهل الجنّه و کیف لا یکون ذلک وانت المطرود عن حرمی بعدی لمحبتک لاهل بیتی فتعیش وحدک و تموت وحدک وسیعد بک قوم یتولّون تجهیزک و دفنک،اولئک رفقائی فی الجنّه الخلد التی وعد المتّقون.(2)

روزی پیامبر(صل الله علیه و آله وسلم)در مسجد قبا با اصحاب خود نشسته بود. به آنان فرمود: نخستین فردی که اکنون بر شما وارد می شود، از بهشتیان است. برخی افراد، چون این سخن را شنیدند، بیرون رفتند تا شتابان بازگردند و به سبب این خبر، از بهشتیان شوند. پیامبر(صل الله علیه و آله وسلم) این را فهمید و به آنان که مانده بودند، فرمود:اکنون چند نفر بر شما در می آیند که هریک از دیگری سبقت می جوید.از میان آنان،هر کس به من بشارت دهد که ماه آذار، تمام می شود، اهل بهشت است. پس آن گروه بازگشتند و وارد شدند و ابوذر نیز با آنان بود. پیامبر به آنان فرمود:ما در کدام ماه رومی هستیم؟ ابوذر پاسخ داد: ای پیامبر خدا! آذار تمام شد. پیامبر(صل الله علیه و آله وسلم)فرمود:ای ابوذر! این را می دانستم، اما دوست داشتم که امت من بدانند تو بهشتی هستی و چسان بهشتی نباشی؛ درحالی که تو را پس از من، از حرمم(مدینه)می رانند، چون به اهل بیت من محبت داری. پس تنها زندگی می کنی و تنها می میری و گروهی سعادت تجهیز و کفن و دفن تو را می یابند که آنان، همراهان من در بهشت جاودان اند؛ بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده است.(3)

بعد نوشت:

ابتدا تصمیم داشتم نتیجه گیری رو به مخاطب واگذار کنم اما بعد ترجیح دادم منظور نوشته رو بیان کنم.

یک حدیث علاوه بر اینکه باید از جهت سند و رجالی که آن را نقل کردند بررسی شود، باید به سبب ورود حدیث هم توجه شود. ما همان طور که در مورد آیات قرآن شأن نزول داریم در مورد احادیث هم، سبب ورود داریم. با خواندن سبب ورود این حدیث متوجه می شویم که هدف پیامبر از چنین سخنی نشان دادن جایگاه ابوذر(رضی الله) بوده است که او را و مقام و عاقبتش را برای اصحاب بیان کنند نه چیز دیگر؛ نه اینکه هرکس در طول تاریخ به پیامبر بشارت دهد بهشتی می شود! در صورتی که بدون در نظر گرفتن این سبب ورود و تنها با در نظر گرفتن قسمت مشهور حدیث، این گونه تفسیر می شود که باید اتمام ماه صفر_ در فرضی که آذار را همان ماه صفر بدانیم_ را به پیامبر تبریک گوییم! و چنین نیست.

.......................

1- مقدمه ابن صلاح، ص161.

2- معانی الخبار، ص204؛ علل الشرایع، ج1، ص175.

3- روش فهم حدیث ،عبدالهادی مسعودی، ص 132.

نوشته شده در سه‌شنبه ٤ بهمن ۱۳٩٠ساعت ٥:۱٦ ‎ب.ظ توسط آب حیات نظرات () |